Het bitcoin-avontuur begon voor mij allemaal dankzij hebzucht. De koers van bitcoin ging voor de zoveelste keer door het dak en dit keer wonnen de dollartekens in mijn ogen het van mijn verstand. Ik kocht bitcoin, mijn eerste beetje. 

Op dat moment begreep ik nog vrijwel niets van bitcoin en zag ik het vooral als een gokje. Bitcoin was in mijn ogen iets voor nerds en criminelen. De enige reden waarom ik het kocht was om het later voor meer geld te verkopen en het liefst zo snel mogelijk. Niet wetende dat ik een paar jaar later vrijwel alles aan de kant zou zetten om me zoveel mogelijk op bitcoin te kunnen richten. Met zekerheid kan ik zeggen dat bitcoin mijn ogen heeft geopend en mijn visie op de wereld radicaal heeft veranderd. Dankzij bitcoin ben ik voor het eerst écht gaan nadenken over geld en de cruciale rol die geld speelt in de vorming van onze samenleving. In deze column wil ik het weer over één van de facetten van geld gaan hebben, meer specifiek over de rol die geld speelt in onze samenleving. Waar heeft geld zijn bestaansrecht aan te danken en hoe kunnen we bitcoin in dat perspectief plaatsen?

Geld is een boekhoudsysteem

Als we het helemaal terugbrengen tot de kern is geld eigenlijk niets meer dan simpele communicatie. Als ik mijn kapper betaal met mijn zuurverdiende euro’s dan is dat een communicatie van waarde. Ik vind het op dat moment waardevol om mijn in euro’s omgezette tijd en inspanning (mijn geleverde werk) te ruilen voor een flitsend nieuw kapsel. We gebruiken geld voor die communicatie omdat onze hersenen de capaciteiten niet hebben om deze uitruil en boekhouding van waarde voor de hele wereld bij te houden. Zonder geld is handel, specialisatie en dus ontwikkeling praktisch onmogelijk.

Geld is dus een systeem dat we zijn gaan gebruiken om onze (onvrijwillige) inspanningen te kunnen onthouden. Of beter gezegd, zodat we alles niet meer hoeven te onthouden. In een normale fulltime werkweek investeer je 40 uur van je tijd en lever je daarmee waarde aan je werkgever. De combinatie van jouw kostbare tijd en vaardigheden leveren een bepaalde waarde op en die drukken we uit in geld. In ons geval voornamelijk in euro’s. In die zin kun je geld zien als een uitdrukking of een in universeel begrijpelijke informatie omgezette vorm van jouw tijd en vaardigheden. Het geld wat je voor jouw inspanning en kostbare tijd krijgt is een uitdrukking van jouw bijdrage aan de maatschappij. In die zin is geld communicatie naar de rest van de wereld dat ze bij jou in het krijt staan.

In een wereld zonder geld zouden we volledig moeten vertrouwen op ons geheugen om deze boekhouding bij te houden en dat is onmogelijk. Wellicht is dat beter over te brengen aan de hand van een voorbeeld. Stel dat we in een wereld zonder geld leven en jij hebt een baantje bij de plaatselijke bakker. Je staat 40 uur per week broden te bakken, maar ontvangt daarvoor geen geld. Hoe zou je dan boodschappen kunnen doen bij de Albert Heijn? Je kunt moeilijk de kassamedewerker ervan proberen te overtuigen dat jij nog 40 gewerkte uren kunt inwisselen. Laat staan hoe die uren gewaardeerd moeten worden. Als het je al lukt om de kassamedewerker te overtuigen, dan heeft de Albert Heijn het probleem dat ze voor het uitgeven van jouw gewerkte weer anderen moeten overtuigen van de waarde van die uren. Je ziet gelijk allerlei problemen opdoemen. Hoe bepaal je nog wie je kunt vertrouwen? Hoe moeten de gewerkte uren gewaardeerd worden? Hoe communiceer je met de hele wereld dat jij nog gewerkte uren kunt uitgeven? En zo kan ik nog wel even doorgaan. Geld is in essentie een soort taal die deze communicatieproblemen oplost.

Het is onmogelijk om een complexe samenleving als de onze op te tuigen, zonder dat je een gemeenschappelijke vorm van geld hebt om waarde met elkaar te kunnen communiceren. Geld is de collectieve boekhouding van de wereld. Het collectieve verlengstuk van ons geheugen en onze capaciteiten die te beperkt zijn om dit op zichzelf bij te houden. Als we de capaciteiten hadden om die boekhouding in ons hoofd te voeren en efficiënt met de hele wereld konden communiceren, dan was geld in principe niet nodig geweest. Maar helaas zijn we geen computers en is dat een utopie. Geld is dus een collectieve boekhouding van wie wat aan de wereld heeft bijgedragen; pure informatie.

Hét probleem met ons huidige geld

Op dit moment is de collectieve boekhouding in handen van enkele machthebbers. Deze partijen hebben daarmee alle macht om ons collectieve geheugen naar wens te beïnvloeden om zichzelf te verrijken ten koste van de rest. Dit is precies waarom bitcoin zo belangrijk is. Je kunt je voorstellen hoeveel macht het oplevert als je aan de knoppen van dit collectieve geheugen zit. Met één druk op de knop kun je het in je eigen voordeel aanpassen. Zou jij die verleiding kunnen weerstaan? De geschiedenis heeft keer op keer uitgewezen dat mensen maar moeilijk met deze macht kunnen omgaan. Het resulteert vrijwel altijd in een algemeen verlies van vertrouwen in de collectieve boekhouding die vervolgens niets meer waard is. Alle gewerkte uren, volledige pensioenen van eerlijke en hardwerkende mensen worden verwoest door de hebzucht van de machthebber.

Bitcoin fixes this

Dat brengt me bij bitcoin. Tot nu toe is geld eigenlijk altijd een kunstmatig verlengstuk van ons geheugen geweest. Dit verlengstuk van ons geheugen, de collectieve boekhouding is tot nu toe altijd binnen de macht van de mens gebleven. Een creatie van de mens die te allen tijde beïnvloedbaar is door een machthebber. Bitcoin is het natuurlijke verlengstuk van ons geheugen. Bitcoin is gebaseerd op wiskunde, de kracht van grote getallen en daarmee onderdeel van de natuur. De combinatie van speltheorie, wiskunde en technologie die Satoshi heeft samengebracht is de eerste door de mens gecreëerde natuurkracht of natuurwet.

Het is een boekhoudsysteem, het natuurlijke verlengstuk van ons collectieve geheugen, dat door niets en niemand kan worden beïnvloed. In die zin is bitcoin in mijn ogen de ultieme vorm van geld, de volgende stap in de evolutie van geld. Het element van vertrouwen is door Bitcoin ruw uit de formule getrokken en daar is wiskunde voor in de plaats gekomen. Geld is communicatie en Bitcoin is de logische volgende stap in de ontwikkeling van de communicatie van waarde.